آثار باستاني و گردشگري

قله خرابه ( قلعه مرند يا تپه خاكستري )

اين قلعه در قسمت شرقي شهر مرند واقع شـده و آثار بجاي مانده از آن نشان ميدهد كه اين قلعـه در هزاره چهارم قبل از ميلاد يعني 6000 سال پيش بنا گرديده است و لاديميرمينورسكي اين قلعه را ازنوع قلعه هاي خشتي او را ركويي ميداند كه در حمله سارگون دوم پادشاه آشور تخريب شده است.

ويلياطرجكسون امريكائي نيز قلعه مرند راباقيمانده يكي از آتشكدههاي دوره ساساني مي شمارد و مي گويد كه مرند روزگاري در عهد ساسانيان پايتخت شهرستان ( واسپورگان ) بوده است.

واژه گول تپه كه به اين قلعه اطلاق مي شود شكل پهلوي و آذري گل فارسي است كه معناي آتش وافگر آتش و شعله آتش دارد و كول در تركي به معني خاكستر و در كردي به معني آتش است.

2 – مسجد جامع مرند

ايــن مسجــد در مركز شهر مرند واقع گرديده و طبق كتيبه محراب مسجد اين بنا در سال 731 هجري قمري و در زمان سلطنت ابــوسعيد بهادرخان و به تــوليت حسين بن محمودبن تاج خواجه از محل خيرات مـردم و خزيه ايكه در آن زمان از غير مسلمان مـي گرفتنــد تعمير شده است بنـابه روايتـي اين مسجــد در زمـان ساسانيان توسط دختر ترسائي بنام اريا بعنوان كليسا بنا گرديده كه پس از اسلام با انجام تغييراتي بصورت مسجد درآورده و صليب‌هاي بزرگ و كوچك شكسته دور تا دور قسمت فوقاني مسجد را كه بطرز زيبائي پوشانده است اين احتمال را بعيد نمي داند و وجه شبيه مرند نيز از نام همين دختر ترسا گرفته شده است.

امروزه كف مسجد به اندازه سه پله از سطح كوچه مجاور پائين تر است و دالاني به طول 12 متر يا سه طاق گنبدي ورودي مسجد را به شبستانها مربوط مي سازد در سمت چپ اين دالان شبستان جنوبي با گنبدي كم خيز واقع شده كه در زير آن كتيبه اي از سنگ با عبارت زير به چشم مي خورد .

( امر تجديد هزا العماري العبدالفقير خواجه حسين بن سيف الدين محمود بن تاج خواجه في اواخر شوال سنته اربعين و اربعمائه )

3 – مسجد امام خميني

اين مسجد كه بنام مسجد بازار معروف مي باشـد در سالهاي قبل از انقلاب از آن بعنوان مسجد پير بـالا نيز نامبرده مي شد اين مسجد در مركز بازار مـرند واقع گرديده و بناي فصلي آن متعلق به دوره صفـوي مي باشد و بر اساس سنگ نوشته و مريفي مه وجود دارد تعمير اساسي آن در سال 1268 هجري قمـري صورت گرفته است متن سنگ نوشته بزبان عربي بوده و ترجمه آن چنين است.

اين مسجد در رديف بطوريكه بين مردم مشهور است قبر مادرنق در آن واقع شده است به مباشرت شيخ علي مرندي شاگرد مشايخ بزرگ شيخ محمد حسن صاحب جواهر الكلام و شيخ محمد حسين صاحب الفصول و شيخ ازهد صاحب مفاخر و زبده اوائل و اواخر شيخ مرتضي سلمه الله در تاريخ 1268 هـ . ق تعمير يافت.

اين مسجد داراي 4 ستون سنگي 12 ضلعي و 9 گنبد آجري زيبايي باشد كه بنا به نوشته مورخان بر پايه مسجد يا معبدي كه در قرون سوم هجري وجود داشت ساخته شده است.

مطابق نوشته هاي تورات مادر حضرت نوح در اين مكان مدفون است كه اين امر را نيز بعضي از تاريخ نوبيسان تائيد كرده اند.

4 – كاروانسراي پيام

پيام دهي است از بخش مركزي مرند كـه در دامنـه ارتفاعات رشته كوه علمدار ميشــو قرار گرفته پيام زمستانهاي سرد و برفگيري دارد كه پيست اسكي آن در زمستانها مشتاقان بسيــاري را به خــود جذب مــي نمايـد. ايـن منطقــه در تابستان آب و هواي خشك داشته و از مهمترين ييلاقات و تفرجگاههاي مردم بشمار مي رود . نام قديمي آن يام است . يام در زبان مغولي به اسب چاپار مي گويند. نام يام توسط فرهنگستان ايران به پيام تبديل شده است . كاروانسراي پيام در دوره مغول و صفويه از مهمترين تاسيسات ميان راهي اين محور به شمار مي آمده است.

ساختمان قديمي كاروانسراي پيام در فاصله 54 كيلومتري تبريز به مرند قرار داشته و به علت اهميت مكاني و تردد و مبادلات وسيع كالا در قرون گذشته بر خلاف كاروانسراهاي كوهستاني داراي حياط مركزي وسيع و از نوع كاروانسراهاي چهار ايراني بوده است. اين كاروانسرا داراي سر در رفيع ، گنبد خانه – حياط مركزي به شكل هشتي مي باشد كه ورودي هاي اصلي به سالن هاي عقبي ( شترخان – اصطبل ) از پخ هشت ها بوده است.

ساختمان كاروانسرا بشكل مستطيلي است به طول 62 و عرض 48 متر كه جهت طول آن شرقي به غربي و در چهار گوشه آن با چهار برج مدور به قطر 7 متر تقويت مي شده است.

در سال 1378 با توجه به اهميــت محــور شمال به جنوب و آماده كردن ايستگاههايي براي اقامت و استراحت ايرانگردان بــازسازي ايــن ساختمــان با پوسته و كالبد قديم شروع و تغييرات لازم براي زندگي امروزين در آن لحاظ گرديده است.

مجموعه جديد شامل خدمات و تاسيسات بشرح زير مي باشد :

الف - سوتيت هاي دو نفره – چهار نفره – شش نفره – شامل نشيمن – اتاق خواب – سرويس هاي بهداشتي با كليه امكانات جنبي 17 باب.

ب - آشپزخانه و سالن هاي غذاخوري براي 160 نفر .

پ - چايخانه سنتي در وسط حياط.

ت - نماز خانه – اطلاع رساني – دفاتر پستي – نگهبان – مديريت مي باشد.

ث - با تكميل پروژه فوق اين منطقه به يكي از مناطق توريست پذير تبديل خواهد شد.

5 – از ديگر آثار باستاني اين شهر مي توان به گرمابه حاج موسي كه هم اكنون اداره ميراث فرهنگي در آنجا مستقر بوده و حمام قاضي نامبرد كه در دوران قاجاريه بنا گرديده و اقدامات لازم جهت ثبت اين بناها در ليست آثار تاريخي بعمل آمده است.

6 – مناطق خوش آب هواي شهرستان در جـاي شهــرستان منـاطـق خوش آب و هوا و مناظر طبيعي بي شماري وجود دارد كه نظر هر بيننده اي را به خود جلب مي نمايدو سالانه هــزاران نفــر از شهرهاي مختلف استان و كشور جهت استراحت و تفــرج به اين مناطق سفر مي كنند از جمله اين منـاطق مـي توان به روستاي پيام – زنوزق و تفرجگاه ماهـار زنوز آبشار روستاي عيش آب